Burnout

In werkelijkheid ziet de realiteit er heel anders uit.

Het sluipt er zo stilletjes en stiekem in, je hebt het helemaal niet door. In jouw omgeving hoor je mensen zeggen dat je het een beetje rustig aan moet doen, dat je chaotisch bent, dat je de zaken niet behoorlijk afhandelt, dat ze veel te lang duren.
Dat is toch niet waar, reageer je geprikkeld. "Hoe komen ze erbij, dat ligt aan die anderen, aan de organisatie of aan de bedrijfsprocessystemen? Ik zal ze eens laten zien dat ik het wél kan."
Meer uren maken, meer werk verzetten, initiatieven ontplooien, plannen ontwikkelen totdat je merkt dat die initiatieven en plannen nergens toe leiden, ze roepen alleen maar weerstand op bij de collega's en de chef. Je wordt bij de chef geroepen, apart, en die maant je aan tot verbetering, want zo kan het niet langer. Je voelt je afgewezen en een nietsnut. Een slechte beoordeling dreigt. Nog meer stress, maar je gaat door, want je kunt het best, hoor.

Je bent al een tijdje verkouden, eigenlijk best wel vaak dit jaar, vroeger had je daar niet zo veel last van. Thuis raak je sneller geïrriteerd over het gedrag van partner of kinderen. Je komt de laatste tijd slecht in slaap, ligt te peinzen in bed en zo af en toe wordt je midden in de nacht wakker, badend in het zweet, onrustig, pijn op de borst. Je zegt niks tegen je partner, want die zou zich wel eens ongerust kunnen maken. De volgende dag gewoon weer naar het werk.
De kleine conflictjes worden gevolgd door grotere en langdurige. Thuis lopen de spanningen op, je komt nergens meer aan toe, de tuin ligt er onverzorgd bij, in huis moeten nodig wat klussen gedaan worden. Je zegt dat je het wel doet, maar je komt er niet aan toe. Sociale contacten zijn er nauwelijks nog, en als er een feestje is, voel jij je te ziek en gaat jouw partner alleen met de kinderen, of zij gaan ook niet.

Op een ochtend sta je op om naar het werk te gaan, maar je voelt je leeg, futloos, moe en onrustig. Je kunt de moed niet meer opbrengen om naar het werk te gaan. Met lood in de schoenen toch maar eens naar de dokter en die constateert dat de bloeddruk normaal is, dat je lichamelijk eigenlijk best wel in orde bent. Als er vragen worden gesteld over het werk, zeg je dat je het wel druk hebt en dat er sprake is van stress. De dokter spreekt over een mogelijke burnout, je begint hevig te transpireren, je zou wel kunnen huilen.
Je gaat het toch nog 'n keer proberen, maar al snel blijkt dat je het niet meer aankunt.

Opeens zit je huilend thuis, hulpeloos, angstig, onrustig, je weet niet wat te doen. Hoofd-, rug-, spier- en gewrichtspijnen spelen je parten. Je kruipt in bed en bent er nauwelijks nog uit te krijgen.

"Ga er eens lekker op uit, maak een lange boswandeling, dat zal je goed doen", zegt jouw omgeving. Ja, zal ik doen, zeg je, maar intussen denk je, man, ik heb daar helemaal geen zin in. Je probeert het misschien wel, maar dan loop je de hele wandeling te piekeren en als je thuis komt ben je totaal afgemat.

Je bent helemaal opgebrand, de energie is op, het vlammetje is gedoofd en je wordt er ook nog depressief van. Huilbuien, angstaanvallen, lichamelijke klachten, plotselinge zweetuitbraken, ze zijn aan de orde van de dag. Het duurt maanden...en maanden....en maanden....totdat er gesproken wordt over de WIA en de Wet Poortwachter en het reïntegratieproces.

"O jee, ook dat nog, ik heb het sowieso al zo moeilijk, krijg ik dat ook nog eens op m'n dak." Bang om straks in de WIA terecht te komen ga je met tegenzin aan de slag met het reïntegratieproces. De WIA nadert echter met rasse schreden, na een half jaar word je al gekort op het inkomen. Die afgang wil je echt niet meemaken, dus wordt een nieuwe poging ondernomen om je plek in het arbeidsproces in te nemen. Soms lukt dat en soms ook niet.
De burnout heeft je inmiddels wel tot nadenken gestemd, daar heb je ook voldoende tijd voor gekregen. Het komt regelmatig voor dat mensen zich als gevolg van een burnout totaal anders gaan gedragen, dat zij anders gaan denken over hun leven en ontwikkeling. Voor de mensen die het niet redden liggen depressies op de loer, met de nodige risico's vandien. Zij keren niet meer terug in het arbeidsproces, je ziet ze niet meer terug. De achterblijvers gaan door met hun werk en jaren later vraagt zich plotseling iemand af hoe het toch is met die collega die toen burnout was geraakt. 
"Wie? O, die, niets meer van gehoord, weet echt niet hoe het is afgelopen."

Tot nu toe heb ik met nog geen woord gesproken over oorzaken van een burnout, over de vraag waaróm je die krijgt en wat dit te maken heeft met jouw persoonlijkheid. Deze inleiding geeft alleen maar aan hoe onrealistisch een bepaalde werkelijkheid voor een mens kan zijn, wanneer er sprake is van een burnout. Ik heb zelf twee keer in een situatie gezeten waar ik dacht overspannen of burnout te raken. De symptomen waren niet van dien aard dat ik depressief werd of mij of mijn omgeving ernstig verwaarloosde, maar bepaalde bestaansangsten, onzekerheid, onrust, vermoeidheid, futloosheid, ongeluksgevoel, transpireren, onrustig slapen en verkoudheden, keelpijnen e.d. waren toch wel voldoende signalen voor mij om ermee aan de slag te gaan. Zo kon ik erger voorkomen, gelukkig verkeerde ik nog in een toestand waarin dit mogelijk was.

Eind 2009 schreef een contactpersoon mij in een persoonlijk bericht o.a. het volgende:
"Ik ben letterlijk en figuurlijk 'gebroken'. Echt gebroken, doorbroken. Sinds gisteravond huilen, huilen, huilen. Er brak wat door, het besef van ´onbalans´. Sinds mei dit jaar, zoveel gebeurd. Ook privé perikelen begonnen hun tol fysiek en mentaal te eisen. Hoe zie ik mezelf weer, door de situatie op het werk, als het ware weer ´thuis´, vroeger. In dagelijkse spanning aarzelend op de tast levend. Dat besef brak vanochtend door, ik zag de hele periode aan me voorbij flitsen. Echt, letterlijk.
Hoe besef ik intens nu hoe ik mezelf vergeet, voorbij loop om anderen te helpen als het ´algemeen gevaar´ sein rinkelt. Hoe ik mezelf meer en meer in mezelf terugtrek als het ´individueel gevaar´, mezelf dus, nadert ... Hoe intens besef ik nu hoe ik me door de situatie op het werk, gecombineerd met privé omstandigheden, in spagaat heb laten raken. Laten, want ik kan enkel naar mezelf wijzen. Niet naar wie dan ook maar. Ik heb me letterlijk bijna vastgeklampt aan een paar mensen op een zinkend schip. Het schip van mezelf. In plaats van mijn eigen reddingsvest aan te trekken... Dat had ik allang aan een ander uitgeleend.... Ik ben niet tijdig ´gezond egoïstisch´ geworden, maar heb me als een kruisvaarder gefocust op een ´verheven doel´, vechtend in de frontlinie.....
Ik ben totaal op, en dat wordt enkel nog benadrukt door de rugperikelen... Burn out, opgebrand, letterlijk door innerlijk uit de hand gelopen vuur... Een bosbrand is ontstaan. En tegelijk, nu, in het breekpunt, is er meer en meer rust, nog wel op de achtergrond, maar het is er. En hoe nodig is het. Ik heb weer mogen leren, dat ik behoorlijk intelligent ben, maar dat er nog zoveel wijsheid te vergaren valt ..."

Hoe duidelijker kan een gevoel van opgebrand zijn of in een burnout geraken, omschreven worden?
Wat kun je zo iemand als gezond mens op zo'n moment aanbieden? Een goedbedoeld advies van : "ga er eens lekker een paar dagen tussenuit" of "ga eens lekker sporten, doet je goed, heb ik ook gedaan"? Daar ben ik van afgestapt, ik besef nu heel goed dat je daar echt niemand mee helpt.

Ik gun mensen die in zo'n situatie terechtkomen van ganser harte en liefdevol toe dat zij wel in staat zijn (willen, kunnen en durven) om tot het inzicht te komen dat de burnout in jezelf begint en daar ook verholpen kan worden. Ik zou niet weten wat ik anders zou moeten aanreiken. Echt luisteren naar de ander, zonder in te breken en over jouw eigen situatie beginnen, zou ook wel een optie zijn. Maar ja, wij praten natuurlijk ook graag over onze eigen problemen, nietwaar? De goedbedoelde therapieën en reïntegratieprocessen die door de werkgever en de ARBO arts worden opgelegd ( de wet hè?) zijn slechts hulpmiddelen, zij kunnen nooit een doel op zich zijn, alhoewel dat in de reclamespotjes wel wordt gesuggereerd. Maak vooral gebruik van de hulpmiddelen als je ertoe in staat bent, want ze kunnen ook de betekenis krijgen van wegwijzers.

Burnout raken is niet niks, het zet je hele leven op de kop, het is bedreigend en beangstigend. Dat is wel duidelijk.

Jacques
www.deblauwediender.nl