Het Geweten van het Instituut

Geschreven door Marianne van Waterschoot | dinsdag, 16 november 2010 20:53 | Laatst aangepast op dinsdag, 16 november 2010 21:00

(20/06/2010) Artikel van Marianne van Waterschoot.

De Rooms-Katholieke kerk ligt behoorlijk onder vuur en zet een ‘gewetenloze’ koers voort volgens velen. Homo’s die zich geschoffeerd weten (of is het voelen?), kinderen die na decennia van zwijgen voorzichtig uit hun donkere kast van het verleden durven kruipen, anti-semitische ultra-orthodoxe priesters die terug op de moederschoot mogen plaatsnemen en populaire Oosterhuis liederen, die geweerd worden door het te licht bevonden gehalte ‘dogma-linguïstische’ inhoud en referentie. Kan het instituut, waaraan telkens gerefereerd wordt, op het geweten aangesproken worden, vraag ik mij af?

(On)Geloof(lijk)
On-geloof-lijk, niet te geloven! Ongeloofwaardig, de boodschap, de houding van bepaalde clerici uit de omgeving van de paus. Geloof je toch niet, het gedrag en de woorden van de Heilige Vader zelf? Wat ikzelf ongelooflijk vind, is de overwegend generalisaties en kort-door-de-bocht kreten die via diverse zakelijke en privé mediakanalen mij bereiken. Er zijn maar weinig mensen naar verhouding, die de feiten kennen. En toch spuien zovelen hun polemische, zwart wit opinie of oogklepperige meningen.

Labels
Nu ben ikzelf praktiserend katholiek zoals dat benoemd wordt, omdat veel mensen dat een label willen geven, wat je schaart bij een bepaalde groep. Ik vind het typerend, dat IK dat label niet nodig vind, maar juist een ander. Jammer vind ik het dat door het plakken van dat label op mijn voorhoofd, mij een behoorlijke speelruimte ontzegd wordt, waarin ik kan zijn die ik in werkelijkheid volledig ben.

Als ik Jacques alleen maar als Blauwe Diender zou zien, zou ik hem én mezelf een open houding, waarin alles mogelijk is, onthouden. Als ikzelf bij het label ‘politieagent’ al mijn format klaar zou hebben, dan had ik weinig behoefte meer aan uitwisseling, omdat ik bv. in een hele andere beroepstak bezig ben of bepaalde ervaringen met agenten had gehad. Als ik dementerende ouderen alleen maar als non-productieve, niet serieus te nemen mensen zou zien, zou ik nooit met zoveel plezier en luistervaardigheid mijn vrijwilligerswerk kunnen doen en hen en mijzelf veel moois onthouden.

Organiseren
Dit is geen excuus voor alle narigheid die door ‘mensen van de kerk’ aan anderen toegebracht is. Ik wil enkel wijzen op twee zaken: a. de Kerk is een dynamische organisatie die uit mensen bestaat en b. er is niet zoiets als De Waarheid, want ieder heeft zijn eigen kijk op zaken. De invloed van instituten als de Roomse Kerk, toch heel lang – al dan niet opgedrongen -  fundament dat bepalend was voor hoe het leven van velen zich zou voortzetten en invulling krijgen, is enorm groot. Toch blijft er zoiets als de individuele ziel, hart, geweten, keuze dus.

De centrale figuur in de katholieke leer, is Jezus Christus volgens mij. Was hij niet de persoon bij uitstek, die zelf nadacht en handelde, die zich niet liet (ver)strikken in allerlei bestaande en/ of geïnterpreteerde regels en wetten, afgeleid van heilige schriften? Die kritisch bleef naar misstanden toe en de armen opende voor ieder in zijn omgeving?  Het instituut en zijn participanten stellen zich op gelijke hoogte met God zelf naar mijn bescheiden mening, als er uitspraken worden gedaan en gehandeld wordt – meer en meer weer – vanuit een star dogmatisch paternalisme. De centrale figuur die zorgde voor het fundament van het Christendom en van datzelfde instituut wordt overstegen door deze houding. Het onfeilbaar zijn en beslissen over het aardse leven en nog meer over het toch bij uitstek eigen bezit, de ziel,  is niet aan wie dan ook hier op aarde lijkt me. Het leerzaam ‘heenzenden’,  voorzien van goede  bagage en een eigen wil van het individu is te link geworden blijkbaar.

Bevragen
Het is onvermijdelijk dat niet een ander, maar ik– net als Stijn Fens in Trouw – mezelf een vraag ga stellen die heel wezenlijk is: Weggaan of blijven in de katholieke contreien? Voel ik me dermate gelieerd aan het instituut, vanwege de bekende en mij rustgevende zinvolle rituelen en gang van zaken, dat ik maar moet weggaan of naar een andere vorm van geloofsgemeenschap uitzien? Ik doe een aanspraak op mijn geweten, ik stel mezelf een gewetensvraag. En alleen ik kan die ook beantwoorden.  Maar, hoe kan ik een ‘instituut’ aanspreken en vragen of het volgens het eigen geweten handelt? Een instituut in deze is een verzamelnaam voor een heleboel
kleinere instituten, instellingen en verzamelingen, waar een enorm groot aantal mensen op een of andere manier in participeren. Elk betrokken individu aanspreken is een onmogelijke opgave. Het instituut an sich aanspreken, is net zo onmogelijk. Ik kan toch ook niet naar ‘de ABN AMRO’ toegaan en vragen hoe men daar denkt de nog steeds voor mij onbegrijpelijke manier van handelen te kunnen verantwoorden. Ik kan het aan bv. de voorzitter van de Raad van Bestuur vragen, die dan wellicht met een aantal mensen samen een antwoord formuleert, maar dan heb ik nog maar een deel-reactie. Een reactie van een paar mensen. In het geval van de Rooms-Katholieke Kerk kan ik een brief schrijven naar de paus en hem direct ter verantwoording roepen door hem mijn bezorgde, kritische vragen voor te leggen, maar ik weet dat er niet zoiets is als een eensluidend  antwoord. Zoveel oprecht gelovigen om me heen, denken niet over alles zoals ‘Rome’, maar ook niet zoals mij per definitie. Het blijkt onbegonnen werk.

Bij mezelf blijven
Dus nuanceer ik zoveel mogelijk mijn uitspraken en tracht er alert op te zijn om in mijn reacties woorden te gebruiken als ‘ik denk, ik vind’ en niet te vervallen in generalisaties. Kost wat reflectie en energie, maar ik voel me hier toch het meest comfortabel bij. Want iedereen mag mij dan ook aanspreken op die eigen woorden en ik ben blij dat ik dan ook alleen voor mezelf hoef te spreken. Anti-semitisme, homofobie, ontkenning van feiten, wegmoffelen van zaken die het daglicht niet kunnen maar zouden moeten kunnen verdragen, het individu negeren…. Geen fraaie zaken, zeker niet. Ongelooflijk ook. Maar ‘’wat je zegt ben je zelf, dus “wie zonder zonden is, werpe de eerste steen”. Het instituut heeft geen geweten en dus kan ik er ook niet op aanspreken.

© Marianne van Waterschoot